Một lô hàng nhập về cảng đúng lịch, nhưng nằm lại thêm một tuần vì thiếu giấy kiểm tra chuyên ngành. Đến khi nhận hoá đơn, doanh nghiệp thấy hai dòng phí lạ: DEM và DET. Số tiền có khi lớn hơn cả phí nâng hạ và vận chuyển nội địa cộng lại. Bài này giải thích hai khoản đó là gì, tính từ đâu, vì sao tăng nhanh, và bạn làm được gì để giảm.
DEM và DET là gì
Container đi biển thường do hãng tàu sở hữu hoặc thuê dài hạn. Hãng cho bạn dùng vỏ miễn phí trong một khoảng thời gian, gọi là thời gian miễn phí (free time). Quá thời gian đó, bạn trả tiền cho việc giữ vỏ.
- DEM (demurrage): phí lưu container khi container còn nằm trong cảng, quá số ngày miễn phí.
- DET (detention): phí giữ vỏ khi container đã ra ngoài cảng, quá số ngày miễn phí, tới khi bạn trả vỏ.
Hai khoản này do hãng tàu thu, theo biểu phí của hãng. Ngoài ra còn một khoản thứ ba hay bị bỏ sót: tiền lưu bãi do cảng thu. Khoản này tách biệt với DEM, mỗi bên tự tính theo quy định riêng. Một container nằm cảng quá hạn có thể chịu cùng lúc DEM của hãng tàu và lưu bãi của cảng.
Thời gian miễn phí tính từ đâu
Đây là chỗ hay hiểu sai nhất. DEM và DET chạy theo hai mốc thời gian riêng, và số ngày miễn phí của mỗi loại cũng có thể khác nhau. Với hàng nhập, cách hiểu phổ biến như sau:
- DEM bắt đầu từ ngày container được dỡ khỏi tàu, kết thúc khi container hàng được kéo ra khỏi cổng cảng.
- DET bắt đầu khi container ra khỏi cảng, kết thúc khi vỏ rỗng được trả về bãi do hãng tàu chỉ định.
Với hàng xuất, chiều ngược lại: DET thường tính từ lúc bạn lấy vỏ rỗng đến lúc container hàng vào cảng, DEM tính từ lúc vào cảng đến khi xếp lên tàu.
Mỗi hãng tàu có thể quy định khác: có hãng gộp DEM và DET thành một quỹ ngày chung, có hãng tách riêng. Có biểu phí tính cả ngày nghỉ lễ và cuối tuần vào số ngày tính phí. Những điểm này cần đọc kỹ và hỏi rõ trước khi ký, không đợi đến lúc nhận hoá đơn.
Vì sao phí tăng nhanh: cách tính luỹ tiến
DEM và DET thường không tính một đơn giá cố định. Biểu phí chia thành các bậc ngày: hết thời gian miễn phí, bậc đầu có đơn giá thấp, bậc sau cao hơn, bậc cuối cao nhất và áp cho mọi ngày còn lại. Đơn giá tính trên mỗi ngày cho mỗi container.
Ví dụ giả định để thấy cơ chế (không phải biểu phí của hãng nào): container nằm cảng 14 ngày, được miễn phí 5 ngày. Biểu phí có bậc 1 dài 4 ngày với đơn giá A, bậc 2 dài 3 ngày với đơn giá B, từ bậc 3 trở đi đơn giá C.
- Ngày 1 đến 5: miễn phí.
- Ngày 6 đến 9: 4 ngày × A.
- Ngày 10 đến 12: 3 ngày × B.
- Ngày 13 đến 14: 2 ngày × C.
Tổng phí cho một container = 4A + 3B + 2C. Nếu lô có nhiều container, nhân tiếp với số container. Vì C lớn hơn A, mỗi ngày chậm ở cuối đắt hơn mỗi ngày chậm ở đầu. Đó là lý do lô hàng kẹt lâu thường có hoá đơn tăng nhanh hơn bạn tưởng.
Hai lỗi tính thường gặp:
- Gộp DEM và DET thành một khoản, dùng chung một số ngày miễn phí. Kết quả thường tính thiếu, và mức thiếu có thể lớn.
- Quên tiền lưu bãi của cảng, vì nghĩ DEM đã bao gồm.
Bảy cách giảm chi phí DEM/DET
Phần lớn chi phí DEM và DET đến từ chậm trễ có thể đoán trước. Các cách dưới đây không cần công nghệ đặc biệt, chỉ cần làm sớm.
- Đàm phán thời gian miễn phí ngay khi đặt chỗ. Với lô hàng đều đặn hoặc hàng cần kiểm tra chuyên ngành, đề nghị thêm ngày miễn phí khi ký hợp đồng vận chuyển. Ghi rõ số ngày cho DEM, cho DET, và có tính ngày lễ hay không.
- Chuẩn bị chứng từ trước khi hàng đến. Hoá đơn, phiếu đóng gói, chứng nhận xuất xứ, giấy phép nên có bản nháp để soát lỗi từ khi hàng rời cảng đi. Một tờ sai mẫu đủ làm lô hàng nằm thêm nhiều ngày.
- Đăng ký kiểm tra chuyên ngành sớm. Nếu hàng thuộc diện kiểm tra, xác định từ lúc đặt hàng và nộp hồ sơ ngay khi đủ điều kiện. Đây là nguyên nhân kẹt cảng phổ biến.
- Khai báo và thông quan sớm. Tờ khai nháp nên lập trước khi hàng đến, để khi có thông báo hàng đến là nộp được ngay.
- Đặt xe kéo trước, không đợi thông quan xong mới tìm xe. Vào mùa cao điểm, thiếu xe một hai ngày là chuyện thường.
- Kéo container về kho hoặc bãi riêng, rút hàng nhanh và trả vỏ đúng hạn. Nếu kho chưa sẵn sàng nhận, cân nhắc rút hàng tại bãi gần cảng để trả vỏ sớm, thay vì giữ nguyên container chờ.
- Kiểm tra bãi trả vỏ trước khi kéo đi. Trả vỏ sai bãi hoặc vỏ hư hỏng bị từ chối nhận làm DET tiếp tục chạy. Hỏi rõ bãi chỉ định và tình trạng vỏ khi nhận.
Danh sách kiểm tra trước khi hàng đến
- Đã có biểu phí DEM, DET đang áp dụng của hãng tàu, có ghi ngày hiệu lực.
- Đã biết số ngày miễn phí riêng của DEM và của DET, mốc bắt đầu tính của từng loại.
- Đã hỏi rõ ngày lễ, cuối tuần có tính vào số ngày tính phí hay không.
- Đã biết biểu tiền lưu bãi của cảng dỡ hàng.
- Bộ chứng từ đã soát bản nháp, giấy phép và đăng ký kiểm tra chuyên ngành (nếu có) đã nộp.
- Đã đặt xe kéo và biết bãi trả vỏ.
- Đã ước tính số ngày lưu dự kiến và tổng phí nếu chậm thêm vài ngày.
Dùng công cụ
Công cụ Tính phí lưu container DEM/DET cho bạn nhập tổng số ngày lưu, số ngày miễn phí, số container và biểu phí theo từng bậc, rồi ra tổng phí. Đơn giá mặc định trong ô chỉ là ví dụ; hãy thay bằng biểu phí hãng tàu bạn đang dùng. Nên tính riêng một lần cho DEM và một lần cho DET, rồi cộng thêm tiền lưu bãi của cảng.
Với hàng nhập từ Mỹ, công cụ Ước tính chi phí vận chuyển tận nơi Việt Nam – Mỹ có ô nhập số ngày DEM và DET để đưa vào tổng chi phí lô hàng.
Có câu hỏi về một biểu phí cụ thể? Hỏi chuyên gia hoặc gửi yêu cầu kèm thông tin lô hàng.